Lahey Gezisi.1

 
 

LAHEY ;

Lahey, Güney Hollanda eyaletinde Hollanda Krallığı devletinin efektif başkenti ve içinde bulunduğu eyaletin de merkezi olan şehirdir. Sanat, diplomasi ve doğanın kesişim noktasında yer alır. Lahey Hollanda Krallığı hükümetinin, bakanlıklarının, parlamentosunun, Hollanda Yüksek Mahkemesi’nin ve Hollanda Devlet Konseyi’ni de içine alan şehirdir. Adı, Hollandaca: Den Haag / The Hague  veya ‘s-Gravenhage’dir. Amsterdam’a 60 km (45 dk.), Rotterdam’a 27 km (20 dk.) mesafede olup, Rotterdam’dan sonraki Hollanda’nın 500 bin’e yakın nüfusu ile 3. büyük kentidir (kentte nüfusun % 7 si Türk). Lahey Mart isimli pazar alanı, Avrupanın en büyük açık pazarıdır.Kentte 50 e yakın müze ve birçok kilise bulunmakta. Parlamento ve binası ile, hükümet ofislerinin bulunduğu “Binnenhof meydanı” en sık uğrak alanıdır.

Kısaca Lahey ;

  • Birleşmiş Milletler’in yargı organı Uluslarararası Adalet Divanı (International Court of Justice) turistik eğitim merkezi ve kütüphanesi ile Lahey’de konuşlanmış. Ayrıca bu şehir, 20. yüzyılın başlarından itibaren uluslararası barış konferanslarına ev sahipliği yapmış.Yine kent ; Uluslararası Ceza Mahkemesi’ ne ev sahipliği yapmakta.Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve NATO’nun önemli yapılarının bu şehirde bulunması ve bu organizasyonların şehirdeki varlığı nedeniyle, Den Haag “uluslararası barış ve adalet şehri” olarak da anılıyor.
  • Şehirde trafik yoğunluğu neredeyse hiç yok, çünkü araç kullanımı oldukça az. İnsanlar, şehir merkezinde ulaşımı güzel havalarda bisiklet ile, soğuk havalarda ise yürüyerek yapıyorlar.
  • Böylece Lahey sakinlerinin, yürüyerek ya da bisiklet ile ulaşım sağladıkları şehirde Hollanda Kralı Willem-Alexander ve ailesi ile karşılaşması oldukça mümkündür.
  • Amsterdam Schiphol tren istasyonundan bineceğiniz trenle yapacağınız 45 dakikalık yolculuk sonrasında Lahey Centraal istasyonundasınız (ortalama tam bilet : 12-14 €).
  • Mondrian’ın kareleri : Siyah-beyaz çizgiler ve kırmızı, sarı, mavi ve siyahtan başka renk kullanmayan De Stijl akımının öncülerinden olan Piet Mondrian’a özel mimari yapılar ve dekorlara pek çok yerde raslarsınız.
  • Hollandalı ressam Johannes Vermeer’in ünlü eseri İnci Küpeli Kız ‘ a Mauritshuis Kraliyet Resim Galerisi’nde karşılaşabilirsiniz.
  • Amsterdam gibi Lahey de kanallardan oluşuyor, ancak diğerlerine kıyasla çevrenin daha sessiz ve sakin olduğunu bilinmekte. Kanalların etrafı daha çok yeşillikler ve çiçeklerle donatılmış. Ayrıca şehrin batısında kalan plajda açık havalarda gündoğumunu ve günbatımını izleyebilirsiniz.
  • Şehirde müzik şovlarının ve sokak gösterilerinin merkezi Grote Markt, açıkhava pazarı, kafeler, barlar ve marketlerden oluşuyor. Özellikle Noel, Yılbaşı ve Paskalya zamanlarında renklenen Grote Markt’ı Perşembe ve Cumartesi günleri ziyaret etmenizi önerilmekte.
  • Kentte toplu taşımacılık gayet iyidir. Eğer merkezi tren istasyonundan gelirseniz, şehrin içine doğru yürüyün, bir müddet sonra Hollanda Hükümeti’nin 13. yüzyıldan beri bulunduğu Binnenhof‘ ta olursunuz. Hemen dibinde de Mauritshuis var, oldukça küçük ama Flemenk ustaların  eserlerini sergileyen bir müzedir.
  • 150 adet uluslararası kurumun yer aldığı Lahey, tüm bunların dışında, Hollanda’nın en popüler sahil beldesi Scheveningen’in yanı sıra küçük Kijkduin beldesine de ev sahipliği yapıyor.Scheveningen’de yazları saat 22 gibi batan güneş manzarasını fotoğraflayın!

 
Lahey’e Ulaşım :

Bu kente Avrupa’nın bir çok kentinden tren yada diğer vasıtalar ile rahatlıkla ulaşırken; Özellikle Amsterdam (70 dk. ya) ve Rotterdam’dan (30 dk. ya) tren ile ortalama 514 € bedel ile ulaşım mümkündür.

Tren ulaşımı için Hollanda Demir Yollarına bakın.
 
Amsterdam- Lahey – Rotterdam / Tren ulaşımı

  • Amsterdam Central – De Haag (Lahey) Central : Duraklamalı tren / 12.5 € tam bilet tek yön, 2. sınıf ; İC-İnterCity-Direkt tren : + 2.60 € bedel ile bilet alınır ve yolculuk 75-80 dk. sürer.
  • Rotterdam Central – De Haag (Lahey) Central : İC – Direk tren : tam bilet-2. sınıf, tek yön → 5.20 €  bedel ile bilet alınır ve  yolculuk 25 dk. sürmekte.

Ülkemizden bağlantılı yada Amsterdam’a direkt uçuşlar (İst. – Antalya – İzmir – Bodrum → Amsterdam) ile, yada Rotterdam üzerinden bağlantı yapmak mümkün olacaktır.

Bölge kentleri için havaalanları: Amsterdam Schiphol Havalimanı’na ek olarak, Hollanda’nın Rotterdam, Groningen, Eindhoven, Enschede ve Maastricht gibi ülkeye yayılmış 5 uluslararası havalimanı daha yakın konumlarda bulunmaktadır.

Rotterdam The Hague Havaalanı ; Hem Rotterdam hem Lahey için hizmet verir.

  • Havaalanı çıkışında bulunan 33 numaralı otobüs ile yaklaşık 6 dakikalık (4 km) yolculukla “Meijersplein/Airport” –  Metro E istasyonuna : buradan da 10 dk. lık metro hattı ile Rotterdam Central’e ulaşırsınız (servisler saat 05.50 itibari ile başlar).

Bus 33 hat-duraklar

Airport & Bus 33 & Metro hattı E

  • Meijersplein/Airport E metro hattını kullanıp, metro ile 30 dk. ya da  Lahey’e  de  ulaşırsınız..
  • Bus 33 ile ; Meijersplein/Airport metro durağından → Rotterdam Central 26 dk. , Rotterdam Airport’tan →  Rotterdam Central 20 dk. a sürcektir. Havaalanı ↔ Meijersplein/Airport metro durağı da 6 dk sürer.
  • Delft,  Güney Hollanda ilinde bulunan  belediyedir ve Lahey ile Rotterdam arasında bulunur. Rotterdam’a 18 km uzaklıkta olup, Havaalanından buraya ve Lahey’e (Leyenburg)  37 numaralı otobüs ile de ulaşabilirsiniz.
  • Metro E : Den Haag (Lahey) Central garından başlayan → Rotterdam Central istasyon → Wilhelminplein → Slinge durakları arasında çalışan 23 duraklı hattır. Bu hat haricinde Lahey’de Metro hattı yoktur!..Central istasyonda inerek şehir içi ulaşımında tramvay yada otobüsleri kullanacaksınız!

 

Kentte toplu taşıma hizmeti ve Bilet/Kart’lar  ; Lahey bölgesindeki otobüs, tramvay ve RandstadRail hafif raylı bağlantı hizmetlerini HTM ve HTMbuzz şirketi sağlar (gece otobüsleri dahil). Lahey bölgesinde 12 tramvay hattı (1-2-3-4 ….19) ve 10 (20-21-22-23…29) otobüs güzergahı işletimdedir.

Central İstasyondan kalkış ile  ring yapan : Bus 61 → Scheveningen (sahil yönü – Zwarte Pad durağına ; Bus 31 → Vredespaleis durağına (Lahey Adalet Divanı/Barış sarayı – Peace Palace) yolcu taşımaktadır.Bu iki hat, kentin kuzey yönünde çalışmaka.

Şehir içi ulaşımda Metro hattı yoktur! (Den Haag Central ist. ve Rotterdam ulaşımı dışında). Tramvay ve otobüs hatları Delft, Delft, Zoetermeer, Leidschendam, Voorburg, Rijswijk, Nootdorp ve Wateringen’e hizmet vermektedir.Lahey bölgesindeki diğer otobüs ve tramvay operatörleri de :  Arriva (dış bağlantı) ve  Connexxion dır.

 

  • Nostaljik Den Haag Tramvayı : 1950 lerden kalma nostaljik tramvay ile, nisan ayı ilk haftası ile  ekim sonuna kadar cumartesi ve pazarları, saat 10.00-05.30 arası ring yapan Turistik hattır.Lahey merkezinden, Scheveningen sahiline kadar güzergahı dolanır.Lahey’in merkezinde Grote Kerk’in yanından kalkış ile başlar ve dönüş yolculuğunda tramvay → Statenkwartier ve Zeeheldenkwartier’den geçerek tekrar Kerkplein’de geziyi bitirir.Güzergah,  turistik mekanları kapsar.16 km.lik, 16 duraklı güzergahta 30 dk kalkış ile ring 50 dk sürecektir.Hafta sonu 2 gün sınırsız geçerli bilet : Tam → 15 €, 4-11 yaş → 5 € dur.

 

Plastik kart  OV-chipcard , Hollanda genelinde tramvaylar ve otobüsler için en yaygın ödeme sistemidir. Hollanda’nın herhangi bir yerine tren, metro, otobüs ve tramvay ile seyahat etmek için kullanabileceğiniz ön ödemeli bir karttır. Tek yönlü yolculuk veya sezonluk bilet gibi seyahat ürünlerini satın almak için de kullanabilirsiniz. Araçlarda binişte  – check-in, inişte – check-out onamı yapılarak (makinada okutma) km. bazında bakiyeniz azalacaktır.

24 saatlik bilet gibi HTM günlük biletleri de kullanabilirsiniz. OV çip kartınız yoksa, tramvay yada otobüsten biletinizi nakit olarak ödeyebilirsiniz. Turistler için ayrı bir OV-chipkaartı yoktur. Bir turist olarak anonim bir OV-chipkaart < Bir günden fazla veya daha uzun süreli kullanıma  uygundur, kart bedeli 7.5 € ile alınıp yüklemeyi yaparsınız > veya tek kullanımlık bir OV-chipkaart satınalın < Tek kullanımlık veya kısa süreli kullanım için uygun olup, genelde bir hafta gibi program için yüklüdür.Daha pahalı seçenektir >. Her iki kart da bir bilet makinasından, havaalanlarından (info), istasyonlardan ve gazete bayilerinden veya süpermarketlerden satın alınır. Tramvay ve / veya otobüste tek kullanımlık bir kart da satın alabilirsiniz. Kart yüklemelerini makinalardan kredi kartı yada nakit ile yapın.Her makina kredi kartını kabul etmeyebilir!.OV kart 5 yıl geçerlidir, ayrılma durumunda belge doldurup bakiyenizi geri alıp kartı iade edebilirsiniz.

Toplu taşıma için ödeme ve mevcut bilet türleri hakkında daha fazla bilgi için HTM’nin web sitesini ziyaret edin. Chip Card (hakkında).. Daha fazla detay.1 için   :   Chip Card  detay.2 için  bakın..

Ayrıca, kağıt sezonluk bilet veya 24 saatlik gibi HTM günlük biletleri kullanabilirsiniz. Yolcular ayrıca otobüs veya tramvay sürücüsünden bilet satın alabilirler.

+HTM 2 Saatlik Bilet (2-Uurskaart) : HTM tramvay ve otobüslerinde 2 saat boyunca seyahat etmenizi sağlar.Tam bilet 4 € bedellidir.Bilet makinalarından, araç içinden (nakit) alınır.

+ HTM Day Ticket (Dagkaart) : 1 günlük bilet.7.10 € tam bilet ile, bir gün boyunca sınırsız  imkanı ile ; Lahey, Delft, Zoetermeer, Leidschendam, Voorburg, Wateringen ve Scheveningen’de seyahat edebilirsiniz.Tramvayda veya otobüste satın alınan bir günlük biletler satın alma gününde geçerlidir.Makinadan alınanlar aktive edildiği gün geçerli olmaya başlayacaktır!. 1.5 € bedelli (4-12 yaş) “HTM Day Ticket Child” 1 günlük çocuk biletleride vardır.

+ HTM 3 Day The Hague travelcard : 18 € tam bilet ile sınırsız 3 gün seyahat imkanı vardır.

+ Tourist Day Ticket (Günlük Turist Bileti ) – web  : Bu bilet, tüm otobüs, tramvay ve metro taşıyıcıları için Zuid (Güney)-Holland eyaleti genelinde seyahat için geçerlidir. Turist Günlük Bileti ücreti 14.50 € ‘dur. Bu,  Lahey, Delft, Rotterdam, Kinderdijk ve Keukenhof’a seyahat etmenizi sağlar. Bu kart’ı ;  Den Haag Centraal, Den Haag HS ve Zoetermeer Centrum-West istasyonlarındaki HTM Servis Noktaları ile VVV Den Haag (Lahey merkezindeki Stadhuis’te)  turizm acentesi mağazası ve bazı otellerden satın alabilirsiniz.

+ Gece otobüsü : Gece otobüsleri, Binnenhof durağından kalkışlıdır (Lahey’in merkezinde). Otobüs her gün saat 01:00 ile 05:00 saatleri arasında hizmet vermektedir.  6 güzergahı vardır  (Scheveningen, Leidschendam, Rijswijk, Ypenburg’daki, Leidschenveen, Nootdorp ve Delft). Otobüs şoföründen bileti 5 € ‘a  satın alabilirsiniz.

  • Seyahat planını buradan yapın.
  • Lahey’de HTM otobüsleri kırmızı beyazdır.
  • 3 tip Tramvay vardır : Kırmızı – bej klasik tramvay (hat 1, 6, 12, 16), beyaz-mavi RandstadRail tramvay (hat 2, 3, 4, 19) vede  R-net tramvay (hat 2, 9, 11, 15, 17).
  • Lahey ve çevresindeki alanda aşağıdaki toplu taşıma şirketlerine bakalım!
    – Otobüs Haque bölgesi EBS  (otobüs)  
    – Rotterdam: RET (metro hattı E ve otobüs)
    – Rotterdam çevresindeki otobüs: Arriva (otobüs)
    – NS (trenler)

 
Lahey Otobüs & Tramvay Haritası – 2020
 
 
Lahey Gezisi , 2019

Haritalar **

   ☼☼☼

☼☼☼

Not: ↓haritadaki ↓ulaşım hat no.ları değişmiş olabilir, dikkate almayın!

Kente genelde Metro E ile gelindiğinden, İlk gezi başlangıç noktamız Den Haag Merkez Tren garı olmaktadır. Buradan kentin değişik yönleri için (4 yöne de) ; 2-3-4-6-9-16-17 numaralı tramvay hatları geçmekte..

Merkez garın hemen batı ucu yüksek binalara ev sahipliği yapmaktadır.

Bunlardan birisi ; Ministry of the Interior and Kingdom Relations (Turfmarkt 147),

Krallık ilişkileri, İç İşleri bakanlığı merkez binasıdır. Hollanda’nın iç politika, kamu hizmeti, kamu yönetimi, seçimler, yerel yönetimler, istihbarat ve krallık ilişkilerinden sorumlu bakanlığıdır. Yandaki tuğla renkli (kırmızı) yapı da ; Adalet ve Güvenlik bakanlığıdır.

Buranın hemen bitişiği de ; Central istasyon bölgesi içinde kentsel bir proje bölgesini barındırır.  Yapıların planında   Yunan tanrıları “muses” temasını,  Adolfo Natalini  işlemiştir.

Muzenplein (meydan), 1995 yılında kuruldu ve binalar 2000 yılında inşa edildi.Burası etrafı yüksek yapılarla çevrili kırmızı renkli hoş binaların çevrelediği bir meydandır.Bu alanda yer alan Muzentoren (yukarıdaki fotoğrafta ortada gri bina), Lahey  merkezli  Resident’de bir ofis binasıdır .. Sekizgen kuleli bina 2001 yılında tamamlanmıştır . Direkler dahil 18 kat ve 78 m. yüksekliğindedir. Ayrıca burada ; Sağlık ve Spor, Çalışma ve Sosyal Bakanlık ofisleride bu meydanda yer almakta.

Het Plein (Plein)  : Central gar ile  Binnenhof’un arasında   yer alan tarihi Plein bölgesi, “kare” anlamına gelmekte. Kentin yeme eğlence, gece hayatı ve buluşma noktasıdır. Geçmişte Binnenhof kalesine ait (Hollanda Kontlarının ikametgahı olan bir bahçe imiş) meyve ve sebze bahçeleri olarak hizmet veren Plein, aktif bir metropolün ortasında kalmış eski bir kasaba meydanı hissini de vererek tarihi, ilginç binalar arasından arkadan yükselen modern gökdelenler ile silüet oluşturur.Geceleri çok renklidir.Ayni zamanda,  Museumplein 29 da yer alan “Mauritshuis müzesi” yanı başındadır.

Meydandaki heykel (Prince William of Orange) ; Hollandalı heykeltıraş Lodewyk Royer tarafından yapılan “Prens William / Sessiz William” heykeli’ ne aittir ve heykel 1848’de meydanın merkezine yerleştirilmiş.

Het Plein ve Prens William Heykeli

Bu iki bölge arasından geçen parke taş döşemeli “Turfmarkt” sokağınından batı yönde 500 m . kadar yürüyelim..

Karşımızda beyaz renkli çarpıcı bina (Atrium) ; Stadhuis Den Haag (The Hague Municipality) yani Belediye Binasıdır.

Belediye, Lahey Spui’de yer almaktadır..1986 yılında Amerikalı mimar Richard Meier tarafından tasarlanıp, 1995 yılında tamamlanmıştır. Yapı konsey odası, kütüphane, kafeler, sergi alanları ve bir düğün salonu içeriyor.Ulaşım : Tramvay 2-3-4-6 (Spiu)..

Belediye binası karşısındaki kilise ;  The New Church (Nieuwe Kerk) olarak bilinen yeni kilisedir. 1656 da tamamlanmış kilise tarihte revüze edilip, büyütülmüş.

1969 da kapatılarak, günümüzde konser salonu olarak hizmet vermektedir.

Spiu caddesini kuzey yönü ile 250-300 m. kadar yürüdüğümüzde karşımıza bir gölet kenarında yer alan “Binnenhof” çıkacaktır.

Burası 13. yüzyılda Gotik üslupla inşa edilmiş bir kaledir. 1584 yılından itibaren ülkenin siyasi merkezi haline gelmiştir. Yüzyıllar boyunca bu özelliğini sürdüren Binnenhof halen kullanımda olan Dünya’nın en eski Parlamentosu olarak ünlenmiştir.

Hofvijver yada ‘Court Pond‘ olarak adlandırılan yapay gölün hemen yanında bulunan Binnenhof ; Hollanda Senatosu, Hollanda Temsilciler Binası (1992), Ridderzaal (Şövalyeler Salonu) ve Hollanda Başbakanının Ofisi gibi önemli kurumlara ev sahipliğ yapar. Hollanda Meclisi’nin iki kanadı olan Senato ve Temsilciler binası, ikisi birlikte Hollanda Parlamentosunu oluşturuyor. Kompleks yapıda ayrıca,  Yürütme Bakanlığı ve 1982 den beri Başbakanlık Ofisi de bulunmaktadır.

Göletin sağ köşesindeki atlı heykel KralWillem II dir.

Gölet soğuk mevsimlerde donunca, alan buz patenlilere kalmakta..

Prens William V Galerisi, Prison Gate Müzesi, Lahey Tarihi Müzesi ve Bredius Müzesi bu bölgede konuşlanmıştır.

Eskinin sarayı olan Ridderzaal ise günümüzde de Binnenhof’un en popüler yerlerinden biri olarak öne çıkıyor. Kraliyet ailesi bir gelenek olarak taht konuşmalarını ve yıllık ülke bütçesinin açıklanmasını buradan yapmaya devam ediyor. Ulaşım : Tramvay 1 (Kneuterdijk).

Göletin hemen karşısındaki  “Museum De Gevangenpoort” – Prison Gate Müzesi bulunur. 1774 yılında Prens William V tarafından kurulan, 15. yüzyıldan 19. yüzyılın başına kadar cezaevi olarak kullanılmış ve Lahey’nin merkezinde bir ortaçağ kapısıdır (aşağıda en soldaki kemer kapılı yapı).

Müze bir zamanlar Binnenhof’un bulunduğu Hollanda Kontları kalesinin üç kapısından biriydi. Adres : Buitenhof 33, Lahey.. Salı-Cuma saat 10-17, hafta sonu: 12-17 arası açık olup, tam bilet : 15 €, indirimli : 7.5 € dur. Bilgi için bakın.

Göletin diğer ucu, Binnenhof’un uç bölümünde yer alan, ünlü “Mauritshuis” müzesidir (Plein 29, Lahey).  Kraliyet Resim Galerisi Mauritshuis ; önceleri Hollanda prensinin toplantılarını yaptığı kendine ait göl kenarında bulunan bir ev iken, zamanla büyütülerek Hollanda Cumhuriyeti ve politik merkezi olan devlet üyelerinin toplandığı bir bina olmuştur.

İki katlı olan müze, kalıcı sergisinin dışında ayrıca  geçici sergilerinde yer aldığı ikinci bir bölümü daha  var. İlk katta 8, 2. katta 8 olmak üzere toplam 16 gösteri salonu var. 2012 ve 2014 yılları arasında müze restore edilmiş ve 21. yüzyıl ziyaretçisinin ihtiyaç ve beklentilerini karşılamak üzere genişletilmiştir.

Mauritshuis 1822’de halka açık bir müze olurken, 1875 yılında ise sadece tabloların sergilendiği bir müze halini almıştır. 1995’e kadar devlet müzesi olan Mauritshuis, yine aynı yıl özelleştirilmiş ve devletin malı olan bina, vakıf tarafından kiralanmıştır. Bu olağanüstü koleksiyonlar, Vermeer, Rembrandt, Rubens, Jan Steen, Frans Hals, Van Dyck ve Adriaen Coorte gibi ressamların eserleriyle 1400 lü yıllardan  1800’e kadar Hollanda ve Flaman ressamların şaşırtıcı eserlerini sergilenmekte. Yaklaşık 800 resim, 50 minyatür, 20 heykel ve çeşitli çizimler ve baskılardan oluşmaktadır.

Çoğunlukla Hollandalı ressamların eserlerinin görüldüğü müzede en bilinen tablo olan Johannes Vermeer’in İnci Küpeli Kız çizimi de bulunmaktadır.

Mauritshuis Sanat Müzesi’nde Rembrandt van Rijn’nin ünlü (Dr. Nicolaes Tulp’un Anatomi Dersi) tablosu vardır.

Carel Fabritius (Kuş tablosu), Paulus Potter (Boğa tablosu), Jan Steen, Hans Holbein de Jonge (Portre çalışması), Ambrosius Bosschaert de Oude (Pencere Önüne Koyulmuş Vazodaki Çiçek tablosu), Frans Hals (Gülen Çocuk tablosu) Jacob van Ruisdael ve Hans Holbein’in de eserlerinin bulunduğu diğer geniş bir koleksiyonda yer almaktadır. Müze bilgisi

Mauritshuis her gün açıktır. Açılış saat 10.00, kapanış saat 18.00 dir. Pazartesi günleri müze saat 13: 00’da açılır ve perşembe günleri akşam saat 20: 00′ de kapanır.

1 ve 9 numaralı tramvaylar (Scheveningen yönü) ve 16 numaralı tramvay müzeye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir.

Ücret : Tam → 15.50 € ( 18 yaş altı yanında çocuk free).. Online Bilet

Gölet ve Kral II. Willem heykelini arkamıza aldığımızda soldaki birbirini tamamlayan caddeye (Buitenhof Str. → Gravenstraat) girelim (alttaki haritada yol güzergahı 1).

 
 

Gezi devamı sonraki sayfada…

 
 
 
booked.net
 
 
 

Önceki Sayfa ↔ Sonraki Sayfa

Hollanda Ana Sayfa

 
 
 

Lahey Gezisi.1” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir